Προϋποθέσεις Θείας Κοινωνίας

 

 

«Μετά φόβου Θεοῦ, πίστεως και ἀγάπης προσέλθετε»

 

 

Του πρωτοπρεσβυτέρου

Μιχαήλ Παπαθεοχάρη

Εφημερίου Τιμίου Σταυρού Ηρακλείου

 

Σε λίγα λεπτά αγαπητοί μου θα ακούσουμε απο το στόμα του Ιερέως την πρόσκληση για να έρθουμε να κοινωνήσουμε των Αχράντων μυστηρίων. Μέ τήν πρόσκλησή του αυτή ο ιερεύς μας υποδεικνύει την ψυχική και σωματική προετοιμασία, πού πρέπει να κάνουμε, για να παρακαθήσουμε στο Δείπνο του Χριστου. Οι Πατέρες της εκκλησίας μας λένε τα εξής για τον τρόπο, με τον οποίο πρέπει να κοινωνούμε:

Ὁ Ἱερός Χρυσόστομος λέγει: «Ὅταν πρόκειται νά προσέλθετε στή θεία αὐτή καί φρικτή Τράπεζα, νά προσέρχεσθε μέ φόβο καί τρόμο, μέ συνείδησι καθαρή, μέ νηστεία (ψυχῆς καί σώματος) καί προσευχή, χωρίς νά θορυβῆτε, νά ποδοπατῆτε καί νά σπρώχνετε τούς διπλανούς σας. Γιατί αὐτή ἡ ἀταξία εἶναι δεῖγμα τῆς πιό μεγάλης παραφροσύνης καί περιφρονήσεως τῶν ἁγίων Μυστηρίων. Γι' αὐτό ἐπιφέρει κόλασι καί τιμωρία σέ ὅσους τά κάνουν αὐτά. Ἡ Θεία Κοινωνία εἶναι φάρμακο σωτήριο τῶν τραυμάτων μας, εἶναι πλοῦτος αἰώνιος, πρόξενος τῆς Βασιλείας τῶν οὐρανῶν.   (120 Ἅγ. Ἰω. Χρυσοστόμου, Εἰς τήν Γενέθλιον ἡμέραν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, Λόγος Α', ΕΠΕ 35, 456).

 

Η Θεία Ευχαριστία αποτελεί το κέντρο της ζωής της Εκκλησίας και το ύψιστο δώρο που προσφέρει ο Χριστός στους πιστούς. Μέσα από τη Θεία Κοινωνία ο άνθρωπος δεν λαμβάνει ένα απλό σύμβολο ή μια ευλογία, αλλά τον ίδιο τον Χριστό, «εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν και εἰς ζωήν αἰώνιον». Γι’ αυτό η Εκκλησία πάντοτε τόνιζε ότι η προσέλευση στο Άγιο Ποτήριο απαιτεί πνευματική προετοιμασία και κατάλληλη διάθεση.

Η πρόσκληση του λειτουργού λίγο πριν τη Θεία Μετάληψη συνοψίζει τις βασικές προϋποθέσεις: «Μετά φόβου Θεοῦ, πίστεως και ἀγάπης προσέλθετε». Οι τρεις αυτές λέξεις αποτελούν ολόκληρο το πρόγραμμα της πνευματικής μας ζωής.

Ο φόβος του Θεού

     Ο φόβος του Θεού δεν είναι τρόμος ή αγωνία απέναντι σε έναν αυστηρό κριτή. Είναι ο σεβασμός, η ευλάβεια και η επίγνωση της μεγαλειότητας του Θεού και της δικής μας αναξιότητας. Είναι συγχρόνως και σεβασμός προς όλα τα μυστήρια της εκκλησίας μας. “ Αρχή Σοφίας, φόβος Θεού” λέγει ο Ψαλμωδός. Ο πιστός προσέρχεται στο Μυστήριο με ταπείνωση, γνωρίζοντας ότι στέκεται ενώπιον του ίδιου του Θεού.

Λέγει και πάλι ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος: “ Πολλοί κοινωνούν μία φορά το χρόνο, άλλοι δύο φορές, άλλοι περισσότερες. Ποιούς άπ' αυτούς θα επιδοκιμάσουμε; Όσους μια φορά, όσους πολλές η όσους λίγες φορές μεταλαμβάνουν;

Ούτε τους μία ούτε τους πολλούς ούτε τους λίγες.  Εκείνοι που πλησιάζουν στο 'Άγιο Ποτήριο με καρδιά αγνή, με βίο ανεπίληπτο, αυτοί ας κοινωνούν πάντα. Οι άλλοι, οι αμετανόητοι αμαρτωλοί, ας μένουν μακριά από τα ’Άχραντα Μυστήρια, γιατί αλλιώς κρίμα και καταδίκη ετοιμάζουν για τον εαυτό τους. Ό 'Άγιος Απόστολος λέει: «Όποιος τρώει τον άρτο και πίνει το ποτήριο του Κυρίου με τρόπο ανάξιο, γίνεται ένοχος αμαρτήματος απέναντι στο σώμα και στο αίμα του Κυρίου, προκαλώντας την καταδίκη του» (Α’ προς Κορ. 11:27, 29). Θα τιμωρηθεί, δηλαδή, τόσο αυστηρά, όσο και οι σταυρωτές του Χριστού, αφού κι εκείνοι έγιναν ένοχοι αμαρτήματος απέναντι στο σώμα Του. Πολλοί από τους πιστούς έχουν φτάσει σε τέτοιο σημείο περιφρονήσεως των Αγίων Μυστηρίων, ώστε, ενώ είναι γεμάτοι από αμέτρητες κακίες και δεν διορθώνουν καθόλου τον εαυτό τους, κοινωνούν στις γιορτές απροετοίμαστοι, μη γνωρίζοντας ότι προϋπόθεση της Θείας Κοινωνίας δεν είναι η γιορτή, αλλά, καθώς είπαμε, η καθαρή συνείδηση. Και όπως αυτός που δεν αισθάνεται κανένα κακό στη συνείδησή του, πρέπει καθημερινά να προσέρχεται στη Θεία Κοινωνία, έτσι κι αυτός που είναι φορτωμένος αμαρτήματα και δεν μετανοεί, πρέπει να μην κοινωνεί ούτε στη γιορτή. Γι' αυτό και πάλι σας παρακαλώ όλους να μην πλησιάζετε στα Θεία Μυστήρια έτσι απροετοίμαστοι κι επειδή το απαιτεί η γιορτή, αλλά αν κάποτε αποφασίσετε να λάβετε μέρος στη Θεία Λειτουργία και να κοινωνήσετε, να καθαρίζετε καλά τον εαυτό σας, από πολλές μέρες πριν, με τη μετάνοια και εξομολόγηση, την προσευχή, την ελεημοσύνη, τη φροντίδα για τα πνευματικά πράγματα”.

Ο ιερός Χρυσόστομος επισημαίνει ότι δεν πρέπει να πλησιάζουμε αδιάφορα ή από συνήθεια, αλλά με συντριβή και προσοχή, διότι το Ποτήριο περιέχει το Σώμα και το Αίμα του Κυρίου. Γι’ αυτό και καλεί τους πιστούς να εξετάζουν τη συνείδησή τους, να μετανοούν και να συμφιλιώνονται με τον Θεό και τους ανθρώπους.

Ο φόβος του Θεού συνδέεται άμεσα με τη μετάνοια. Δεν σημαίνει ότι πρέπει να είμαστε αναμάρτητοι για να κοινωνήσουμε – κάτι αδύνατο για κάθε άνθρωπο – αλλά να έχουμε συναίσθηση των αμαρτιών μας και ειλικρινή διάθεση διορθώσεως. Άλλωστε όπως λέμε στην ευχή του χερουβικού ύμνου, «Οὐδείς ἄξιος τῶν συνδεδεμένων ταῖς σαρκικαῖς ἐπιθυμίαις καί ἡδοναῖς προσέρχεσθαι ἤ προσεγγίζειν ἤ λειτουργεῖν σοι, Βασιλεῦ τῆς δόξης...» . Δεν κοινωνούμε γιατί είμαστε άξιοι, ή το χειρότερο γιατί νομίζουμε οτι είμαστε κάποιοι…κοινωνούμε για να λάβουμε το Φάρμακο της Αθανασίας, Αυτού που είναι η ίδια η Ζωή του Κυρίου ημων Ιησού Χριστού.

 Η πίστη

 Δεύτερη προϋπόθεση είναι η πίστη. Η Εκκλησία καλεί τον πιστό να προσέλθει με βεβαιότητα ότι τα Τίμια Δώρα είναι αληθινά το Σώμα και το Αίμα του Χριστού.

     Ο Άγιος Νικόλαος Καβάσιλας γράφει : “η Θεία Ευχαριστία είναι το μυστήριο μέσω του οποίου ο Χριστός ενώνεται πραγματικά με τους πιστούς.

«Η Θεία Ευχαριστία είναι το τελευταίο και τελειότερο από όλα τα μυστήρια, διότι μετά από αυτήν δεν υπάρχει τίποτε άλλο προς το οποίο να μπορούμε να προχωρήσουμε.»

Η πίστη δεν είναι απλή διανοητική αποδοχή μιας διδασκαλίας, αλλά εμπιστοσύνη στον Χριστό και βεβαιότητα ότι Εκείνος ενεργεί μέσα στο Μυστήριο. Ο πιστός κοινωνεί επειδή πιστεύει ότι ο Χριστός είναι η πηγή της ζωής και της σωτηρίας.

Ο ιερός Χρυσόστομος τονίζει:

 «Πόσοι λέγουν: θα ήθελα να δω τη μορφή του Χριστού, τα ενδύματά Του, τα υποδήματά Του. Να, Τον βλέπεις, Τον αγγίζεις, Τον λαμβάνεις μέσα σου.»

Με τα λόγια αυτά δείχνει ότι η Θεία Κοινωνία αποτελεί πραγματική συνάντηση με τον Χριστό.

Να προσερχόμαστε λοιπόν στην Θεία Κοινωνία όχι μόνο με φόβο (δέος, Θεία συστολή, ευλάβεια, σεβασμό), αλλά και με Πίστη. Πίστη, όχι αφηρημένη έννοια σε κάποια ανώτερη δύναμη, αλλά συγκεκριμένη. Πίστη στον Τριαδικό Θεό, αυτό που ομολογούμε στο σύμβολο της πίστης μας. Πίστη στην Αγία Τριάδα, πίστη στην ενανθρώπηση του Υιού και λόγου του Θεού, Πίστη στο Θεομητορικό πρόσωπο της Παναγίας μας, Πίστη στον Τίμιο Σταυρό, στις εικόνες, στους Αγίους και στα ιερά τους Λειψανα. Εάν δεν έχουμε αυτή την Πίστη δεν χρειάζεται να έρθουμε στο Ποτήριο της Ζωής γιατι θα είναι η μεγαλύτερη αμαρτία.

  Πολλοί φέρουν ως επιχείρημα το λόγο του Αποστόλου Παύλου: «Όποιος τρώει τον άρτο και πίνει το Ποτήριο του Κυρίου με τρόπο ανάξιο, γίνεται ένοχος αμαρτήματος απέναντι στο σώμα και στο αίμα του Κυρίου. Γι’ αυτό πρέπει να εξετάζει κανείς προσεκτικά τον εαυτό του, και τότε να τρώει από τον άρτο και να πίνει από το Ποτήριο. Γιατί όποιος τρώει τον άρτο και πίνει τον οίνο με τρόπο ανάξιο, χωρίς να αναγνωρίζει σ’ αυτά το Σώμα του Κυρίου, αυτό που τρώει κι αυτό που πίνει φέρνει πάνω του καταδίκη» (Α΄ Κορ. ια΄ 27-29). Αλλά το ίδιο συμβαίνει και όταν δεν κοινωνούμε. Λέει ο Χριστός: «Σας βεβαιώνω πως αν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του Ανθρώπου και δεν πιείτε το Αίμα Του, δεν έχετε μετοχή στη ζωή». Επομένως εάν το να πλησιάζει κανείς όπως τύχει είναι κίνδυνος, έτσι και το να μην κοινωνεί κανείς είναι θάνατος. Ο Απόστολος Παύλος εφιστά την προσοχή μας στον τρόπο προσέλευσης. Ανάξιος, σε τελευταία ανάλυση είναι αυτός που θεωρεί τον εαυτό του άξιο να κοινωνήσει. Αυτός που στηρίζεται στην (ανύπαρκτη) αρετή του και όχι στη χάρη του Θεού. Ανάξιος είναι ο αμετανόητος. Και σίγουρα ο Απόστολος Παύλος υπονοεί τον απροετοίμαστο, αυτόν που πλησιάζει χωρίς κάποια συναίσθηση σε αυτό που κάνει.

 Η αγάπη

     Τρίτη και κορυφαία προϋπόθεση είναι η αγάπη. Δεν μπορεί κανείς να ενωθεί με τον Χριστό, ο οποίος είναι η ίδια η Αγάπη, ενώ ταυτόχρονα διατηρεί μίσος, κακία ή ασυγχώρητη έχθρα προς τον συνάνθρωπό του.

Η αγάπη εκφράζεται με τη συγχώρεση, τη συμφιλίωση και τη διάθεση προσφοράς. Ο Κύριος δίδαξε ότι πριν προσφέρουμε το δώρο μας στο θυσιαστήριο πρέπει να συμφιλιωθούμε με τον αδελφό μας. Η Θεία Κοινωνία δεν είναι ατομική υπόθεση, αλλά γεγονός ενότητας ολόκληρης της Εκκλησίας. Η αληθινή συμμετοχή στη Θεία Ευχαριστία συνεχίζεται στη ζωή της αγάπης και της διακονίας, είναι η λειτουργία μετά την Λειτουργία. Δηλαδή αυτή την Χάρη που πήραμε απο την Θεία Λειτουργία την μεταλαμπαδεύουμε και εμείς στην ζωή μας, και όπου και αν είμαστε να λάμπει η ζωή μας σαν ακοίμητη λαμπάδα. «Οὕτω λαμψάτω τὸ φῶς ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων» (Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο, 5:16), πρέπει να λάμπει το φως μας μπροστά στους ανθρώπους, ώστε να βλέπουν τα καλά έργα και να δοξάζουν τον Θεό.

 Η προετοιμασία για τη Θεία Κοινωνία

Εν κατακλείδι: Η Εκκλησία, μέσα από την πνευματική της παράδοση, προτείνει ορισμένα μέσα προετοιμασίας:

 ●        Ειλικρινή μετάνοια και αυτοεξέταση.

 ●        Ιερά Εξομολόγηση, όταν υπάρχει ανάγκη ή σύμφωνα με την καθοδήγηση του πνευματικού.

 ●        Προσευχή και συμμετοχή στη λατρευτική ζωή. (Θεία Μετάληψη)

 ●        Νηστεία κατά το εκκλησιαστικό τυπικό και τις οδηγίες του πνευματικού.

 ●        Συγχώρεση και συμφιλίωση με τους άλλους.

 ●        Καλλιέργεια ταπεινώσεως και αγάπης.

     Η πρόσκληση της Εκκλησίας «Μετά φόβου Θεοῦ, πίστεως και ἀγάπης προσέλθετε» δεν είναι λοιπόν, μια τυπική λειτουργική προτροπή. Αποκαλύπτει τον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος καλείται να πλησιάσει το μέγιστο μυστήριο της πίστεως. Με φόβο Θεού, δηλαδή ευλάβεια και μετάνοια· με πίστη στην αληθινή παρουσία του Χριστού· και με αγάπη προς τον Θεό και τον συνάνθρωπο.          

Τότε η Θεία Κοινωνία γίνεται πραγματικά πηγή αγιασμού, ενότητας και αιώνιας ζωής, καθώς ο πιστός ενώνεται με τον Χριστό και γίνεται μέτοχος της Βασιλείας Του ήδη από την παρούσα ζωή.

Ας προσερχόμαστε, λοιπόν, συχνά στη θεία κοινωνία με την κατάλληλη όμως προετοιμασία, σ’ ένα κλίμα ησυχίας, σιωπής, περισυλλογής, προσευχής, εποικοδομητικής μελέτης. Με συντριβή και ευλάβεια. Έχοντας συμφιλιωθεί με όλους. Ας προσευχηθούμε με θέρμη. Ας αναλογιστούμε την αγάπη και την δωρεά του Θεού. Κι ας πλησιάσουμε «μετά φόβου Θεού πίστεως και αγάπης».